Kiedy siać wykę? Poradnik siewu i pielęgnacji

Planujesz wysiać wykę, ale nie jesteś pewien, kiedy będzie na to najlepszy moment? Z tego poradnika dowiesz się, kiedy siać wykę jarą i ozimą oraz jak krok po kroku przygotować siew i pielęgnację. Dzięki temu Twoja plantacja da gęsty łan i mocny plon zielonki lub nasion.

Kiedy siać wykę jarą?

W przypadku wyki jarej najważniejszy jest wczesny start wiosną. Termin siewu wyki na nasiona wypada zwykle od połowy marca do początku kwietnia, zaraz po rozmarznięciu gleby. Wyka znosi chłód, kiełkuje już przy 2–3°C i toleruje przymrozki do około -5°C, dlatego nie trzeba czekać na wysokie temperatury.

Im później wysiejesz tę roślinę, tym większe ryzyko, że w okresie zawiązywania pąków i kwitnienia trafi na suszę. To właśnie wtedy ma największe wymagania wodne, a niedobór wilgoci obniża plon zielonki i nasion. Graniczną datą dla uprawy na nasiona jest w wielu rejonach 14 kwietnia, także na północnym wschodzie kraju.

Na nasiona

Przy produkcji nasion wyka powinna znaleźć się w ziemi jak najwcześniej. Optimum to przełom marca i kwietnia, gdy pole da się wjechać ciągnikiem, a struktura gleby jest już ustabilizowana. Wysiew po 14 kwietnia skraca okres wegetacji, rośliny gorzej się krzewią, a strąki dojrzewają nierównomiernie.

Warto podkreślić, że wczesny termin poprawia nie tylko plon, lecz także jakość materiału siewnego. Nasiona z plantacji wcześnie wysianych mają zwykle większą masę tysiąca nasion i lepszą zdolność kiełkowania niż te z późnych zasiewów. Silny system korzeniowy, który wyka zdąży zbudować w chłodniejszej, wilgotnej glebie, lepiej znosi późniejsze okresy bezdeszczowe.

Na zielonkę i międzyplon

Gdy wyka jara ma trafić na paszę zieloną, termin można przesunąć o około 7–10 dni. Wysiew na zieloną masę często przypada na początek lub drugą dekadę kwietnia, co ułatwia wpasowanie się w kalendarz prac polowych. Krótszy okres wegetacji nie jest wtedy problemem, bo rośliny zbiera się przed pełnym dojrzewaniem nasion.

W siewie na międzyplon ścierniskowy wyka jara może być wysiewana latem po zbiorze zbóż. W takim wariancie daje gęstą darń i dużą ilość zielonej biomasy, którą można przyorać lub przeznaczyć na paszę. W wielu gospodarstwach łączy się ją wtedy z gorczycą białą lub sarepską, co przyspiesza przykrycie gleby i ogranicza zachwaszczenie.

Najbezpieczniejsza odpowiedź na pytanie “kiedy siać wykę jarą?” brzmi: jak najwcześniej wiosną, zaraz po rozmarznięciu gleby i przed połową kwietnia.

Kiedy siać wykę ozimą kosmatą?

Wyka kosmata, nazywana też ozimą, ma zupełnie inny kalendarz uprawy. Wysiewa się ją zwykle we wrześniu jako roślinę ozimą, często w mieszankach z żytem lub innym zbożem. Jej zadaniem jest okrycie gleby na zimę, wiązanie azotu i dostarczenie wiosennej zielonki albo masy na przyoranie.

Za najlepszy termin siewu przyjmuje się okres 7–14 dni przed zalecanym terminem siewu żyta w danym rejonie. Taki zapas czasu pozwala roślinom dobrze się ukorzenić i wytworzyć rozety liści przed nadejściem mrozów. Zbyt późny siew ogranicza zimotrwałość, a rośliny wchodzą w zimę w słabej kondycji.

Jak przygotować stanowisko pod wykę?

Dobre stanowisko to podstawa udanej plantacji wyki. Roślina ta ma wysokie wymagania glebowe, ale niewielkie cieplne, dzięki czemu można ją uprawiać w całym kraju. Najlepsze efekty daje na glebach zwięzłych, zasobnych w składniki pokarmowe i dobrze magazynujących wodę.

Gleba i pH

Wyka jara najlepiej rośnie na glebach kompleksu pszennego bardzo dobrego, dobrego i wadliwego oraz żytniego bardzo dobrego, czyli w klasach od II do około IVa. Nie nadają się pod nią gleby lekkie, piaszczyste, o słabej zdolności zatrzymywania wody. Na takich stanowiskach szybko cierpi z powodu suszy, zwłaszcza w okresie kwitnienia.

Odczyn gleby powinien być obojętny lub lekko kwaśny. Przy zbyt kwaśnym pH ogranicza się rozwój bakterii brodawkowych, a tym samym zdolność roślin do wiązania azotu atmosferycznego. Przed siewem warto więc zadbać o wapnowanie i wyrównanie struktury gleby, a jesienna orka pomaga zgromadzić wodę pozimową.

Płodozmian

Jako roślina strączkowa wyka pełni ważną rolę fitosanitarną w zmianowaniu. Najlepiej udaje się po zbożach, a po zbiorze pozostawia w glebie znaczną ilość azotu i resztek pożniwnych. Zboża wysiewane po wyce zazwyczaj starują w lepszych warunkach pokarmowych, a ich łan jest mniej zachwaszczony.

Nie powinna być natomiast uprawiana po sobie ani po innych bobowatych częściej niż raz na 4 lata. Krótsza przerwa sprzyja gromadzeniu patogenów glebowych i chorób grzybowych. Unika się także stanowisk bezpośrednio po okopowych, szczególnie na oborniku, bo wtedy rośliny wyki szybciej wylegają.

Nawożenie

Wyka wymaga dobrej zasobności gleby w fosfor i potas. Nawozy fosforowe najlepiej zastosować jesienią przed orką, co pozwala dobrze wymieszać je z warstwą orną. Potas na glebach cięższych także można wnieść jesienią, na lżejszych zaś lepiej wiosną, aby ograniczyć wymywanie.

W czystym siewie wyki nawożenie azotowe stosuje się bardzo ostrożnie i tylko tam, gdzie stwierdzono silne braki tego pierwiastka. Roślina dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi sama wiąże azot z powietrza, a jego nadmiar w glebie prowadzi do przenawożenia, delikatnych tkanek i większego ryzyka wylegania. W mieszankach ze zbożami stosuje się zwykle dawkę startową azotu w dwóch częściach: około 60% przed siewem i 40% pogłównie, gdy zboże zaczyna strzelać w źdźbło.

W uprawie wyki warto zwracać uwagę na objawy niedoborów i nadmiaru składników pokarmowych, ponieważ szybko odbijają się one na wyglądzie łanu:

• jasnozielone, drobne liście mogą świadczyć o niedoborze azotu lub fosforu,
• fioletowe przebarwienia ogonków liściowych pojawiają się często przy dużym braku fosforu,
• więdnięcie brzegów liści w czasie upałów to częsta reakcja na zbyt małą ilość potasu,
• ciemnozielone, soczyste, łatwo wylegające rośliny sugerują nadmiar azotu w glebie.

Wyka pozostawia po sobie nawet kilkadziesiąt kilogramów azotu na hektar w resztkach korzeniowych i łodygach, co mocno poprawia żyzność stanowiska dla zbóż.

Jak siać wykę?

Wyka wymaga starannie przygotowanego łoża siewnego. Gleba powinna być spulchniona, wyrównana i odchwaszczona mechanicznie. Nasiona koniecznie trzeba zaprawić zaprawą fungicydową, która chroni siewki przed zgorzelą i ogranicza wypadanie roślin. Siew zaczyna się wczesną wiosną, gdy tylko pole obeschnie na tyle, by nie niszczyć struktury gleby.

Siew czysty

W czystym siewie dąży się do obsady około 200 roślin na metr kwadratowy. Oznacza to wysiew mniej więcej 100–120 kg dobrze kiełkujących nasion na hektar. Zalecana rozstawa rzędów wynosi 15–20 cm, a głębokość siewu 5–6 cm, dzięki czemu nasiona trafiają w warstwę z większą wilgotnością.

Po wschodach wyka rośnie szybko, ale bez rośliny podporowej ma tendencję do wylegania. Trzeba to uwzględnić przy wyborze technologii zbioru i ustalaniu wysokości cięcia. Czysty siew sprawdza się głównie w uprawie na nasiona oraz tam, gdzie zależy Ci na maksymalnej ilości biomasy zielonej wyki do przyorania.

Dla porównania różnych wariantów siewu wyki i ustalenia norm wysiewu pomocna będzie prosta tabela:

Siew w mieszankach

Ze względu na wiotkie łodygi wyka bardzo często trafia do mieszanek z rośliną podporową, najczęściej zbożem jarym. Popularny jest układ 30 kg wyki i około 150 kg owsa lub jęczmienia na hektar. Daje to w łanie mniej więcej 50 roślin wyki i 350 roślin zbóż na metr kwadratowy i ogranicza wyleganie plantacji.

W rejonach wilgotniejszych zmniejsza się zazwyczaj ilość wysiewanej wyki, a w suchszych ogranicza się udział zbóż. Gdy wyka jest łączona z gorczycą, oba gatunki wysiewa się na różną głębokość: najpierw wykę na 5–6 cm, potem gorczycę na 1–2 cm. Taki rozdzielny siew poprawia wschody obu roślin i umożliwia szybkie przykrycie gleby przez mieszankę.

Wybierając roślinę podporową dla wyki, możesz skorzystać z kilku sprawdzonych gatunków:

• owies tworzy mocne źdźbła i bardzo dobrze podtrzymuje rośliny wyki,
• jęczmień szybciej dojrzewa, co ułatwia zbiór mieszanek na nasiona,
• pszenica jara daje równy łan, choć jest rzadziej używana jako podpórka,
• gorczyca biała lub sarepska szybko przykrywa glebę i ogranicza zachwaszczenie.

Zaprawianie nasion wyki fungicydem przed siewem to najprostszy sposób, by uniknąć zgorzeli siewek i ubytku obsady już w pierwszych tygodniach uprawy.

Jak pielęgnować wykę po wschodach?

Po wschodach wyka ma charakterystyczny przestój wzrostu, ponieważ w tym czasie tworzy brodawki korzeniowe i wchodzi w symbiozę z bakteriami. Łan rośnie wolno, a chwasty bardzo szybko wykorzystują wolną przestrzeń. Dlatego pierwsze zabiegi uprawowe po siewie są tak istotne dla dalszej kondycji plantacji.

Ochrona przed chwastami

Najprostszą metodą ograniczenia zachwaszczenia jest bronowanie przedsiewne, a następnie lekkie bronowanie posiewne po wschodach. Taki zabieg niszczy siewki chwastów, rozbija skorupę glebową i poprawia napowietrzenie wierzchniej warstwy. W czystym siewie można także stosować graminicydy do zwalczania chwastów jednoliściennych.

W mieszankach zbożowych sama roślina podporowa pomaga zdusić wiele chwastów, bo szybko wypełnia przestrzeń między rzędami. Gęsta obsada wyki wraz ze zbożem lub gorczycą ogranicza dostęp światła do gleby, co hamuje kiełkowanie chwastów. Dobrze założona mieszanka zmniejsza więc potrzebę użycia herbicydów.

Choroby i zaprawianie nasion

Największym zagrożeniem dla młodych siewek wyki jest zgorzel, wywoływana przez patogeny glebowe. Objawia się zamieraniem kiełków i czernieniem szyjki korzeniowej, co szybko przerzedza łan. Zaprawa nasienna z fungicydem ogranicza to ryzyko już od momentu kontaktu nasiona z glebą.

W dalszych fazach rozwoju zagrożeniem są choroby liści i łodyg, których nasilenie rośnie na polach zbyt często obsiewanych bobowatymi. Dlatego połączenie prawidłowego płodozmianu, zdrowego materiału siewnego i starannej agrotechniki jest najlepszą ochroną wyki. Zdrowy łan odwdzięcza się silnymi roślinami, równym kwitnieniem i dużą ilością zielonej biomasy.